Akt oskarżenia sporządzany jest przez prokuratora lub inny uprawniony do tego organ, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, który świadczy o popełnieniu przestępstwa. Po zakończonym śledztwie, prokurator ma 14 dni na sporządzenie aktu oskarżenia. Postępowania możemy podzielić na przygotowawcze oraz postępowania sądowe. Właśnie pomiędzy tymi obiema fazami jest akt oskarżenia. Powód wydania aktu oskarżenia jest prosty – ma za zadanie skierować sprawę do sądu, by ukarać sprawcę za podany w akcie oskarżenia czyn. Takie skierowanie aktu oskarżenia do sądu przenosi prowadzone postępowanie na etap sądowy i zmienia pozycję procesową podejrzanego, który po wystawieniu aktu staje się oskarżonym.
Jak wygląda akt oskarżenia i co powinien zawierać?
Akt oskarżenia z logicznego punktu widzenia nie jest korzystny dla osoby podejrzanej, ponieważ zostaje ona oskarżona o popełnienie danego przestępstwa. Skupiając się na akcie, możemy przygotować dobrą linię obrony. Według art. 332 w akcie oskarżenia są wymogi formalne aktu oskarżenia:
Paragraf § 1.
1. imię i nazwisko oskarżonego, inne dane o jego osobie, w tym numer telefonu, telefaksu i adres poczty elektronicznej lub informacje o ich nieposiadaniu przez oskarżonego lub niemożności ich ustalenia, dane o zastosowaniu środka zapobiegawczego oraz zabezpieczenia majątkowego;
2. dokładne określenie zarzucanego oskarżonemu czynu ze wskazaniem czasu, miejsca, sposobu i okoliczności jego popełnienia oraz skutków, a zwłaszcza wysokości powstałej szkody;
3. wskazanie, że czyn został popełniony w warunkach wymienionych w art. 64 – recydywa podstawowa i wielokrotna lub art. 65 – przestępstwo jako stałe źródło dochodu lub działanie w grupie lub związku przestępczym i przestępstwo o charakterze terrorystycznym Kodeksu karnego albo art. 37 – nadzwyczajne obostrzenie kary Kodeksu karnego skarbowego;
4. wskazanie przepisów ustawy karnej, pod które zarzucany czyn podpada;
5. wskazanie sądu właściwego do rozpoznania sprawy.
§ 2. Do aktu oskarżenia dołącza się jego uzasadnienie, przytaczające fakty i dowody, na których oskarżenie się opiera, a w miarę potrzeby wyjaśniające podstawę prawną oskarżenia i omawiające okoliczności, na które powołuje się oskarżony w swej obronie.
§ 3. Jeżeli postępowanie przygotowawcze zakończyło się w formie dochodzenia, akt oskarżenia może nie zawierać uzasadnienia.
Oczywiście akt oskarżenia ma dużo więcej elementów niż te wypisane wyżej. Jednakże te są podstawowe. W całym procesie karnym występują dwie strony: oskarżyciel i oskarżony. Wniosek do sądu wnosi oskarżyciel, a oskarżony to osoba, przeciwko której toczy się rozprawa właśnie na podstawie aktu oskarżenia.
Linia obrony a akt oskarżenia
Niewątpliwie linię obrony głównie opieramy na postawionym nam oskarżeniu, ponieważ określa ono granice zainteresowana sądu. Sąd po rozpatrzeniu sprawy może skazać oskarżonego, jak również zawiesić lub umorzyć postępowanie. Dodatkowo, w wyniku takiego postępowania procesowego, oskarżony może być uznany za skazanego, winnego dokonania przestępstwa lub uniewinnionego i uwolnionego z zarzutów. Proces sądowy to bardzo skomplikowana sprawa, ponieważ w jego trakcie mogą zaistnieć okoliczności wyłączające osoby oskarżone od odpowiedzialności karnej, np. niepoczytalność, obrona konieczna, stan wyższej konieczności, rozkaz, działanie w granicach uprawnień, eksperyment medyczny.
Nawet po wpłynięciu aktu oskarżenia, można starać się o umorzenie postępowania. Jest to możliwe wtedy, gdy czyn nie został popełniony lub brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia bądź czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego. Może też tak się stać, gdy ustawa stanowi, że sprawca nie popełnił przestępstwa czy też społeczna szkodliwość czynu jest znikoma, lub nastąpiło przedawnienie karalności. Wszystkie powyższe sprawy, jak linia obrony, ustala się ze swoim obrońcą, dlatego odpowiedni adwokat to podstawa obrony.