Do podziału majątku dochodzi najczęściej w sytuacjach, gdy małżeństwo z jakiegoś powodu ulega zakończeniu, aczkolwiek zdarza się on również w szczęśliwych związkach. Niezależnie jednak od okoliczności, ważne jest to, aby majątek został podzielony w sposób jasny i sprawiedliwy. W przypadku majątku wspólnego każdy z małżonków posiada do niego równe prawo, choć należy pamiętać, że istnieje również możliwość nierównego podziału – wówczas dokonuje tego sąd lub sami małżonkowie poprzez obopólną zgodę. Dodatkowo warto podkreślić, że w kontekście rozwodu prawo do udziału we wspólnie zgromadzonym majątku nie przepada i można się o takowy ubiegać nawet wiele lat po zakończeniu małżeństwa. Co jeszcze należy wiedzieć o podziale majątku i jak uregulować tę kwestię, aby odbyło się to w sposób formalny i ostateczny?
Czym jest majątek wspólny małżonków?
Wraz z momentem zawarcia związku małżeńskiego dochodzi również do ustanowienia wspólnoty majątkowej między małżonkami. Oznacza to, że wszystkie przedmioty i dochody nabyte przez oboje małżonków lub jednego z nich są ich wspólną własnością. Do majątku wspólnego małżeństwa zalicza się zatem całe mienie nabyte w czasie trwania związku małżeńskiego: wynagrodzenie za pracę, dochody z innych działalności, zyski kapitałowe, środki zgromadzone w funduszach pracowniczych lub emerytalnych i inne. Można również powiedzieć, że w skład majątku wspólnego wchodzi wszystko to, co nie wlicza się do majątku osobistego, tak jak chociażby: dobra nabyte przed ślubem, rzeczy otrzymane w wyniku dziedziczenia, zapisu lub darowizny, odszkodowania za utratę zdrowia lub z tytułu zadośćuczynienia za wyrządzoną krzywdę, prawa autorskie i pokrewne, dobra uzyskane jako nagroda za osobiste osiągnięcia itp.
Kiedy możliwy jest podział majątku?
- Rozwód lub separacja
Tak samo jak wspólnota majątkowa rozpoczyna się w momencie zawarcia związku małżeńskiego, tak ustaje ona z chwilą ustania samego małżeństwa. Najprostszym i najszybszym sposobem na dokonanie podziału majątku w przypadku rozwodu bądź separacji jest spisanie stosownej umowy, w której małżonkowie wskażą przedmioty podlegające podziałowi, a zarazem określą, co się komu należy. Częściej bywa jednak tak, że małżonkowie nie są w stanie dojść do porozumienia w kwestii podziału majątku. Wówczas podziału dokonuje się poprzez złożenie wniosku do sądu rejonowego, w którym wskazuje się podstawę prawną ustania wspólnoty majątkowej oraz opisuje się, co wchodzi w jej skład. W tej sytuacji warto skorzystać z pomocy prawnej, która pozwoli na szybkie i sprawne przejście przez postępowanie sądowe. Prawa do swoich udziałów byli małżonkowie zachowują na zawsze, zatem z tego typu wnioskiem można wystąpić nawet długo po rozwodzie, niekoniecznie w toku samej sprawy rozwodowej lub bezpośrednio po niej. Należy też pamiętać, że przy podziale majątku uwzględniane są wyłącznie aktywa, ale nie długi.
- Ubezwłasnowolnienie lub śmierć jednego z małżonków
Do automatycznego, niewymagającego składania wniosków ustania wspólnoty majątkowej może dojść w przypadku częściowego lub całkowitego ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków, ogłoszenia upadłości bądź też śmierci. W ostatnim z wymienionych przykładów udział zmarłego we wspólnym majątku oraz jego majątek osobisty (jeśli takowy posiadał) nie są już traktowane odrębnie, a wliczają się do tak zwanej masy spadkowej. Co ważne, pozostały przy życiu małżonek nie tylko zachowuje swój majątek osobisty, ale dalej posiada swój udział we wspólnym majątku. Dodatkowo jest wówczas uprawniony do dziedziczenia połowy majątku po zmarłym. Druga połowa może zostać rozdysponowana na dwa sposoby – jeśli zmarły posiada jeszcze innych spadkobierców, wtedy to oni są dziedzicami, natomiast w sytuacji, gdy zmarły nie ma żadnych krewnych w linii prostej, to drugi małżonek dziedziczy całość jako jedyny spadkobierca.
- Podział w trakcie trwania związku
Podział majątku nie jest możliwy do osiągnięcia w trakcie trwania wspólnoty majątkowej, ale można tego dokonać dzięki uprzedniemu ustanowieniu rozdzielności majątkowej (popularnie określanej mianem intercyzy). Najczęściej kojarzy się ona z dokumentem podpisywanym jeszcze przed zawarciem małżeństwa, jednak równie dobrze można tego dokonać w trakcie trwania związku. Podział małżeńskiego mienia dokonuje się wówczas poprzez wprowadzenie rozdzielności majątkowej, po którym następuje spisanie stosownej umowy. Można do tego doprowadzić na skutek postępowania sądowego bądź ustanowienia przy pomocy aktu notarialnego. Warto przy tym zwrócić uwagę, że dzięki takiemu rozwiązaniu możliwa jest ochrona majątku przed ewentualną egzekucją długów.