Choć spadek po zmarłym członku rodziny zwykle kojarzy nam się z utratą bliskiej osoby, nieraz oznacza także otrzymanie jego majątku czy nieruchomości. Nie zawsze jest to jednak tak proste i przyjemne – może się bowiem okazać, że spadkodawca oprócz aktywów – finansów czy nieruchomości zostawił po sobie także pasywa, czyli na przykład długi. Co zrobić w takiej sytuacji? Jak na taki obrót spraw zapatruje się polskie prawo?
Przepisy dotyczące dziedziczenia
Sprawa dziedziczenia spadku jest w Polsce uregulowana prawnie przez Kodeks Cywilny. Wynika z niego, że istnieją dwa podstawowe rodzaje dziedziczenia: testamentowe oraz ustawowe. Czym się one różnią? Jak sama nazwa wskazuje, dziedziczenie testamentowe ma miejsce wówczas, kiedy osoba zmarła pozostawiła po sobie testament, który został poprawnie skonstruowany. Wtedy sprawa jest dość jasna – osoby wymienione w testamencie dziedziczą konkretne przedmioty czy finanse zapisane w dokumencie. W przypadku jednak, gdy taki testament nie powstał lub gdy uznany został za nieważny (na przykład z powodu braku własnoręcznego podpisu spadkodawcy), w grę wchodzi dziedziczenie ustawowe. Określa ono kolejność dziedziczenia spadku (także długów spadkodawcy) począwszy od osób najbliższych: współmałżonka i dzieci, poprzez wnuki, rodziców, rodzeństwo, aż po zstępnych rodzeństwa czy nawet dziadków spadkodawcy. Niezależnie od tego, poprzez który z wyżej opisanych sposobów dziedziczenia otrzymaliśmy spadek, powinniśmy koniecznie sprawdzić czy nie jest on dodatkowo obarczony długami spadkodawcy. Jak to sprawdzić?
Możliwości sprawdzenia długów
Stosunkowo często zdarza się, że osoba zmarła pozostawia po sobie długi, o których nie miała pojęcia nawet najbliższa rodzina. Często bowiem rodzice czy dziadkowie nie chcą martwić dzieci swoimi problemami finansowymi albo wstydzą się przyznać, że dali się naciągnąć oszustom i wpędzić w długi. Dlatego kiedy otrzymujemy spadek po bliskiej osobie, warto zrobić dokładne rozeznanie, aby dowiedzieć się, czy odziedziczymy także niespłacone kredyty czy niezapłacone rachunki. Najłatwiej będzie to zrobić poprzez popytanie rodziny i znajomych zmarłego o jego sytuację finansową przed śmiercią oraz przejrzenie jego dokumentów. Możemy wówczas znaleźć rachunki z niedopełnionym terminem płatności bądź niezapłacone faktury. Warto też dopytać na przykład w spółdzielni mieszkaniowej (jeśli w grę wchodzi także dziedziczenie mieszkania) czy zmarły regularnie opłacał czynsz i inne rachunki. Tak samo dobrym pomysłem będzie sprawdzenie księgi wieczystej danej nieruchomości. Można także złożyć wniosek do sądu lub komornika o wykonanie spisu inwentarza po zmarłym. Choć może to potrwać nieco dłużej niż wcześniejsze kroki, może pomóc nam podjąć ważną decyzję – czy przyjąć spadek w całości czy go odrzucić? A może jest jeszcze inna opcja?
Dziedziczenie długów – co zrobić?
Jeśli faktycznie okaże się, że spadkodawca pozostawił nam nie tylko swój dobytek, ale także (a może przede wszystkim) długi, mamy kilka opcji do wyboru. Decyzja może być o tyle trudniejsza, że nie zawsze znamy wysokość dziedziczonych długów – najczęściej możemy się jej jedynie domyślać. Ich dokładną wysokość poznamy dopiero po przyjęciu spadku. Jakie mamy możliwości?
- Przyjęcie spadku
Przyjęcie spadku w całości można także nazwać tzw. przejęciem prostym. Oznacza to przyjęcie na siebie nie tylko wszystkich cennych przedmiotów czy finansów, ale także długów i zobowiązań, które będziemy musieli pokryć z własnej kieszeni. Może się okazać, że suma zadłużeń będzie mniejsza niż wartość spadku – wówczas przyjęcie spadku będzie opłacalne. W razie niespłaconych kredytów, można zawrzeć porozumienie z bankiem i umówić się na regularne raty w celu spłacenia należności.
- Odrzucenie spadku
Każdy spadkobiorca ma prawo do odmowy przyjęcia spadku. Wiąże się to jednak nie tylko z odrzuceniem zadłużeń, ale także wszelkich innych wartościowych rzeczy – spadek można odrzucić jedynie w całości. Z pewnością będzie to lepsza opcja, jeśli okazuje się, że wysokość długów przekracza wartość wszelkich aktywów otrzymanych. Aby odrzucić spadek, należy w ciągu 6 miesięcy złożyć odpowiednie oświadczenie w obecności notariusza bądź w sądzie rejonowym. Jeśli nie zrobimy tego w terminie, spadek automatycznie przejdzie na nas z dobrodziejstwem inwentarza. Co dalej dzieje się z takim odrzuconym spadkiem? Zgodnie z kolejnością dziedziczenia przejdzie on na następnych w kolejności członków rodziny.
- Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza
Może to się okazać najlepszym rozwiązaniem w przypadku, gdy nie jesteśmy pewni czy spadkodawca pozostawił po sobie długi i w jakiej wysokości, ale wiemy, że pozostawił po sobie również majątek. Wówczas po przyjęciu spadku będziemy odpowiedzialni za długi tylko do wysokości dóbr, które wraz ze spadkiem zostały odziedziczone. Oznacza to, że nie będziemy ich spłacać z własnej kieszeni, a jeśli będzie taka konieczność – pokryjemy wyłącznie w wysokości nieprzekraczającej otrzymanej kwoty.
Decyzja dotycząca przyjęcia bądź odrzucenia spadku często należy do trudnych, szczególnie wtedy, gdy nie wiemy, z jakim zadłużeniem możemy mieć do czynienia. W takiej sytuacji warto zwrócić się do adwokata z doświadczeniem w sprawach spadkowych, który może nam doradzić, co będzie dla nas korzystniejsze i pomóc w załatwieniu wszelkich formalności.